Fóstureyðingar
Í dag, 28. janúar, eru liðin 67 ár síðan að Ísland varð fyrsta landið í heiminum að lögleiða fóstureyðingar. Lög nr. 38 frá 1935 voru samþykkt af sama þingheimi og hafði samþykkt lög nr. 30 frá 1935 um einkasölu ríkisins á bifreiðum og bifreiðavarahlutum.
Hvað olli því að hinn bændasetni þingheimur tók þetta framfaraskref? Ekki ætla ég að dæma um það, enda hef ég ekki kynnt mér umræðuna sem fram fór í þinginu fyrir 67 árum. Það má þó vera ljóst að ekki hefur það verið að ástæðulausu sem lögin fengust samþykkt.
Lögin, sem ég las í gærkvöldi í Lagasafninu frá 1952, kveða á um að einungis læknar megi framkvæma aðgerðina og innan svipaðra marka og eru í núgildandi lögum, sem tóku gildi '75, hvað varðar vikur meðgöngu o.þ.h.
Það sem hefur hinsvegar breyst frá 1935 er að fóstureyðingar eru mun aðgengilegri kostur fyrir konur. Áður fyrr þurfti að vera mjög gild heilbrigðisástæða til að aðgerðin væri heimiluð. Aðgerðin var að vísu einnig leyfð skv. lögum 38/1935 ef kona gat vegna mikillar fátæktar eða heilsubrests ekki alið önn fyrir barninu. Slíkum aðgerðum fylgdi mikil skriffinnska og þurfti hvert mál að fara fyrir nefnd o.fl. - þó það þurfi reyndar ennþá. Einnig kváðu lögin um að læknir mátti "losa" konuna við fóstrið ef fósturlát hafði átt sér stað.
Lögin frá 1935 voru mikið framfaraskref í sjálfu sér, þó ekki væri unninn nema hálfur sigur með þessu.
Fóstureyðingar eru enn bannaðar í mörgum löndum. Í Evrópu eru þær bannaðar í kaþólsku löndunum, t.d. Írlandi og Portúgal. Ólöglegar fóstureyðingar eru áætlaðar ekki færri en 20 þús. í Portúgal á ári. Margar hverjar eru framkvæmdar við mjög óæskilegar aðstæður og afleiðingar slíkra aðgerða er oft sýking, konur verða jafnvel óbyrjur í kjölfar þeirra og í einstaka tilfellum leiðar þær til dauða konunnar.
Bann við fóstureyðingum er því aðeins til þess fallið að færa aðgerðirnar út úr sótthreinsuðum stofum spítala inn á misjafnar skottulækningastofur. Það hefur sýnt sig að þeir aðilar sem framkvæma þessar ólöglegu fóstureyðingar eru í mjög mörgum tilfellum fólk sem hefur enga eða litla menntun til að standa í slíku, hvað þá aðstæður.
Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að þeir sem eru hvað harðastir andstæðingar fóstureyðinga eru yfirleitt karlmenn. Án þess að ráða í það með freudískri analyseringu, þá ætti það ekki að koma neinum á óvart - enda eru þær konur sem fara í fóstureyðingu yfirleitt einhleypar og ekki í sambúð. Manninum er hætt við að vera sjálfhverfur, sér í lagi körlum, og því ekki nema von að samkenndina vanti.
Rökin sem dregin eru fram í þessari umræðu snúa oftar en ekki um læknisfræðilega, heimspekilega skilgreiningu á einstaklingi eða fóstri. Hvenær fóstrið er sjálfstæð mannvera og hvenær einungis hluti móður. Öfgamenn halda því fram að manneskjan verði til strax á stofnfrumustigi. Sumir m.v. 9-12 vikur, aðrir 16 og enn aðrir 20. vikuna. Langflestir eru sammála um að 6-7 mánaða fóstur sé orðið að manneskju, þó ekki væri m.v. annað en að fyrirburar eiga góðar lífslíkur fæðist þeir tveimur mánuðum fyrir tímann, m.ö.o. greina flestir á milli 7 vikna fóstur og 7 mánaða fóstur, nema fyrrnefndir öfgamenn auðvitað. Almennt er m.v. 16. viku, m.a. í íslenskum lögum.
Þrjár af hverjum fimm aðgerðum á Íslandi eru framkvæmdar fyrir 9. viku meðgöngu, innan við 5% aðgerða eru framkvæmdar eftir 12. viku.
1)
Persónulega finnast mér þessar læknisfræðilega-heimspekilegu pælingar ekki rétt nálgun. Við verðum að setja okkur reglu um tímamörk. Núgildandi tímamörk á Íslandi eru þau sömu og í lögunum frá 1935. Það sem er hinsvegar aðalatriðið í þessu máli, finnst mér, er réttur einstaklingsins - konunnar. Stærsta stund kvennabaráttunnar var uppfinning pillunnar. Með því að banna fóstureyðingar göngum við hinum kristnu kreddumönnum á band og hlekkjum konuna við móðurhlutverkið!
Margvíslegar ástæður geta verið að baki því að konur kjósa að fara í fóstureyðingu. Ef frá eru taldar læknisfræðilegar aðstæður og ef barnið hefur komið undir við nauðgun, þá eru það félagslegar ástæður sem ráða för, á Íslandi eru þetta 92-93%. Höfum það í huga að 67% kvennanna er ekki í sambúð
1). Konur geta t.d. verið að ljúka námi og ekki vilja stofna öllum starfsframa sínum í hættu. Oft eru konur einfaldlega ekki tilbúnar að ala barnið upp sem einstæðar mæður (karlmenn eru duglegir við að láta sig hverfa eftir að hafa landað) og svo er það klassíska dæmið um "óhæfu" móðurina, sem er í óreglu og gerir ófæddu barninu líklegast stærsta greiðann með að fæða það ekki í þennan heim. Í þessu samhengi má benda á að 72-73% fóstureyðinga er fyrsta aðgerð viðkomandi konu. Einungis 7% kvennanna hafa farið í fleiri eina aðgerð áður.
1)
Rökin gegn fóstureyðingum eru ekki sprottin af hugmyndafræðilegum toga, heldur trúar- eða siðferðislegum. Þegar umræðan í löndunum þar sem þær eru bannaðar er skoðuð sést hve smituð hún er af trúarkreddu. Í íslömsku ríkjunum þarf ekki að taka fram að bannið er af trúarlegum toga. Í kaþólsku ríkjunum, t.d. Írlandi og Portúgal, er það kaþólska kirkjan sem er fremst í flokki að berjast gegn afnámi bannsins, sama kirkja og berst gegn gegnaðarvörnum, samkynhneigð og óvígðri sambúð svo eitthvað sem nefnt.
Í Bandaríkjunum er umræðan ekki síður smituð af trúarkreddu. Þeir sem kalla sig frjálshyggjumenn og berjast um leið fyrir banni við fóstureyðingum eru mikið nær því sem kallað er kristnir íhaldsmenn. Það er því sorglegt þegar hundheiðnir frjálshyggjumenn detta í fúlan pytt íhaldsemi og trúarkreddu og lepja upp rök bandarísku kristnu-konservatívanna. - Þeir hafa veikan málstað, enda berjast þeir fyrir hann aðallega í hljóði hér á landi.
Frelsi einstaklingsins er í hávegum haft hjá mér. Frelsi konunnar og ákvörðunarréttur yfir eigin líkama er mjög mikilvægur í mínum huga og því er ég á móti banni við fóstureyðingum. Ákvörðunarréttur konunnar er þó ekki algjör að því leyti að eyðing fósturs á síðustu stigum meðgöngu kemur ekki til greina í mínum huga. Það samræmist heldur ekki Hippókratesareiðnum, hvað þá heilbrigðri siðgæðisvitund manna almennt
*. Reglan um 16. viku er góð gild, hún kveður líka á um að í sérstökum tilfellum megi m.v. 20. viku. Slík viðmið, hvenær fóstureyðing á rétt á sér, er nokkuð sem ég tel að konurnar sjálfar ættu að setja. Rétt einsog við treystum konum til að bera velferð barna sinna fyrir brjósti á meðan á meðgöngu stendur, þá ættum við að geta treyst þeim til að setja sjálfar sín viðmið. Vandinn er hinsvegar sá að við þurfum að hafa einhverja reglu, því sitt sýnist hverjum í þessu einsog öðru og það gæti m.a. sett lækna í vanda. Fjórir, fimm mánuðir ættu að duga til ákvörðunar. Vissulega getur ákvörðunin verið erfið en hana þarf að taka. Það ákveður engin kona að fara í fóstureyðingu áður en getnaður á sér stað.
Sumum blöskar fjöldi þeirra aðgerða sem framkvæmdar eru hér á landi; u.þ.b. níuhundruð á ári. Vissulega hljómar það há tala. Sumir vilja líka meina að þetta sé ekki sanngjarnt á meðan biðlisti sé eftir glasafrjóvgunaraðgerðum. Ég yrði síðasti maðurinn til að halda því fram að lífið sé sanngjarnt, eða einsog Steinn Steinarr orðaði það: "það er vitlaust gefið", svona er nú það.
* Þegar komið er á síðustu viku meðgöngu sé ég ekki hvernig væri hægt að eyða fóstri öðruvísi en að það væri svo fjarlægt úr móðurkviði með keisaraskurði. Ég veit að þegar fósturlát á sér stað á síðustu vikunum þarf að grípa til keisaraskurðs til að fjarlægja fóstrið. Því væru slíka aðgerðir illframkvæmanlegar. Þarna komum við aftur að muninum á 7 vikum og 7 mánuðum sem ég minntist á áður.
Ágúst Flygenring
Lesefni:
Lög 25/1975 ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir
Reynir Tómas Geirsson, Kvennadeild LSP:
Fóstureyðing
Félag um forvarnarstarf læknanema:
Forvarnir.com
Vísindavefurinn:
Hvers vegna er fólk á móti fóstureyðingum?
Réttur.is:
Fóstureyðing
FKB:
RU486
Hagstofan:
Fóstureyðingar 1982-1997 1)
Björgvin Guðmundsson:
Eru fóstureyðingar mannsmorð?
Björgvin Guðmundsson:
Frelsi og fóstureyðingar
Sigurður Hólm Gunnarsson:
Frelsi til lífs
Maríukirkjan (kaþólsk):
Fóstureyðing 
Það er mjög skemmtilegt að skoða Talking Point á BBC-vefnum um hvar koma eigi fyrir styttu af Barónessu Thatcher. Stytta hefur verið gerð, 8 fet og 1,8 tonn - með handtösku. Hinsvegar er það venjan að styttum af fyrrv. forsætisráðherrum í Sameinaða konungsríkinu er ekki fundinn staður fyrr en að þeim látnum.
Í dag er líka 76 ár síðan fyrsta sjónvarpsútsendingin var reynd, það var í London og 27. janúar 1973 sömdu Bandaríkjamenn og Norður-Víetnamar vopnahlé. Í kjölfarið fengu Kissinger og Le Duc Tho 